Neugebauer: Teatri është shija e jetës

Sqima franceze, humori italian, pushteti gjerman dhe inteligjenca e një shqiptari flasin një gjuhë në “Vojcekun” e regjisorit Stefan Neugebauerit. Një histori tragjike për pushtetin që i bën njerëzit cinikë dhe të pështirë

Sonte, ora 19.00, në Akademinë e Arteve shfaqet “Vojcek”, një histori tragjike e shkuar më 1836 nga Georg Büchner, me regji të Stefan Neugebauerit. Büchner nuk e përfundoi dot dramën, pasi ndërroi jetë më 1837.
Neugebauer na siguron se “Vojceku” i tij i ka mbetur pothuajse besnik origjinalit, vetëm se personazhi kryesor, Vojceku është shqiptar. Ky projekt teatror i mbështetur nga ambasadat Gjermane, Franceze, Italiane dhe Akademia e Arteve në Tiranë, tenton heqjen e barrierave gjuhësore dhe të sjellë në një vepër të vetme përvoja teatrore ndërmjet këtyre vendeve.
Interpretojnë: aktorët shqiptarë Irgen Çela (Vojçek), Suela Çerri (Maria), Marjan Deda (Muzikanti), Emiljano Palali (Andres), Margret (Arjola Basho), aktori italian Gerolamo Fancellu (Kapiteni), aktori francez Frantz Helmer (Doktori) dhe aktori gjerman Folke Paulsen (Majori). Skenografia dhe kostumet janë realizuar nga Edlira Bozo. Muzika është kompozuar nga Marjan Deda. Ass/regjisor është Florand Veizi.
Një ditë para premierës regjisori Stefan Neugebauer rrëfen përvojën për realizimin e kësaj shfaqjeje. Ai e sheh teatrin si hapësirën ku tregohet jeta dhe ku njerëzit zbaviten. Këtë tenton të arrijë edhe në “kishëzën” e tij në Berlin, në Clubtheater, teatrin që drejton prej tri vitesh.
Z. Neugebauer, sot janë provat gjenerale të “Vojcekut” dhe gjithçka është drejt fundit. Shohim që hapësirën më të madhe të skenës e zë një bunker. Çfarë funksioni i keni dhënë?
Bunkeri është simbol i luftës dhe e sheh gjithkund në Shqipëri. E di që shqiptarët nuk i kanë shumë për zemër. Por, historia zhvillohet në një kamp ushtarak dhe Vojceku bashkë me gruan jetojnë në këtë bunker. Ata janë të varfër.
Përballë bunkerit, është një bar kazinoje. Po ashtu, është vendosur një piano dhe një muzikant luan në piano. Marjan Deda e ka krijuar muzikën enkas për shfaqjen. Ajo është dramatike dhe e frikshme sepse historia është e tillë. Skenografia krijon kontrastin e duhur.
Bunkeri është një simbol, por vepra jonë nuk i referohet komunizmit. Historia ngjet në një kamp ushtarak. Në vend që të krijonim një shtëpi të zakonshme, ka më shumë kuptim vendosja e një bunkeri, që mbart simbolin e luftës dhe në të njëjtën kohë të komunizmit.
Çfarë vlerësoni te autori Georg Büchner?
Pikë së pari e dua këtë vepër. Ajo të jep liri për t’i futur të gjitha gjuhët. Gjithashtu, flet për lidhjen mes europiano perëndimorëve dhe shqiptarëve, sesi e kuptojnë, ose sesi nuk e kuptojnë njëri-tjetrin. Nuk do të doja një vepër që ka kuptim për gjermanët, dhe që nuk ka asnjë lidhje me Shqipërinë.
Autori i saj, Georg Büchner ka vdekur shumë i ri, dhe dramat e tij janë të hershme, por janë shkruar në një mënyrë që duken moderne sot. Vepra është fragmentare dhe askush nuk e di si do t’i lidhte ai së bashku pjesët. Një regjisor është krejt i lirë për adaptimin e pjesës. Kjo gjë më pëlqen. Më pëlqen gjuha e tij dhe historia e tij plot emocione, veprim, krim, xhelozi.
Ka gjithçka në të. Nuk është një dramë e bazuar vetëm te fjala. Ajo është një burim lëvizjeje, energjie. Njerëzit kanë për ta kuptuar historinë edhe pa ua ditur kuptimin fjalëve të tekstit. Kjo është një vepër e mirë. Büchner nuk është si Gëte apo Çehovi, veprat e të cilëve janë më tepër intelektuale.
Për këtë shfaqje nuk do të përdoret vetëm skena, por edhe lozhat, salla, i gjithë teatri. Publiku do të përfshihet në ngjarje.

Çfarë doni të arrini me këtë?
Më pëlqen që njerëzit të zbaviten. Nuk më pëlqen që të dalin nga teatri me mendimin: “Ishte shfaqje interesante, por nuk e mora vesh kuptimin e saj”. Preferoj që të përfshihen komplet në histori, të ndiejnë emocione. Të mos ndihet ideja që je në një skenë teatri. Por, kjo është jeta.

Büchner është krejt i panjohur këtu
E di këtë. Di që edhe është përkthyer një dramë tjetër e tij nga Ardian Klosi. Duhet të vihen më shpesh vepra të tilla.

Si e keni parë Vojcekun shqiptar?
Nuk ishte e thjeshtë të gjendej aktori i duhur. Ai është aktori kryesor. Nëse nuk gjendet i duhuri, më mirë braktise shfaqjen. Bëra një casting në shkurt dhe dikush më këshilloi për Irgen Çelën. Patëm një provë 10 minutëshe.
Ai nuk është i gjatë, është i “vogël” por është i qeshur dhe plot energji. Ishin tipare të mira për rolin. Ka peshën e shfaqjes dhe është gjithë kohën në lëvizje. Vojceku është energjik dhe inteligjent. Ai duhet të krijojë marrëdhënie me të gjithë në shfaqje. Çela është një aktor i zgjuar. Ndihem i lumtur që e gjeta.

Po historia çfarë ka ndryshe nga ajo që ka shkruar Büchner?
Është e njëjta histori, por në kohën e sotme. Finalja e historisë nuk është shkruar nga Büchner. Pas vrasjes së gruas, Vojceku nuk ka më zgjidhje për jetën dhe…do ta shihni në shfaqje.

Duket si një histori e zakonshme, dashuri, xhelozi dhe krim. Apo ka diçka përtej kësaj?
Është një histori që ndodh në jetë. Një njeri mund të vrasë dikë tjetër për xhelozi. Fraza që dua më shumë në këtë histori është: “Çdo njeri është një humnerë, të merren mendtë kur shikon poshtë në të.” Kur sheh brenda vetes mund ta gjesh humnerën. Ndodh që nuk e ndesh asnjëherë. Vojceku e sheh këtë humnerë kur sheh të shoqen me agjentin gjerman. Kjo e çmend atë. Por, Maria nuk është i vetmi problem i tij. Doktori francez bën një eksperiment mjekësor me të, për dy muaj me radhë i jep të hajë të njëjtin ushqim. Ai do të zbulojë ç’ndodh me të pas kësaj. Vojcek fillon të ketë vizione dhe të çmendet nga ky eksperiment. Doktori është shumë i çuditshëm. Abuzon me pushtetin e tij dhe e trajton si kafshë.

Po ç’mund të bëjë Vojceku? Ai ka nevojë për para. Ka një fëmijë për të rritur. Ai është berberi i kapitenit italian që tallet gjithë kohës me të i cili i rrëfen për marrëdhënien e agjentin gjerman me të shoqen. Është mizor dhe e nxjerr mendsh Vojcekun. Nga të gjitha anët ai ka konflikte dhe është e kuptueshme që nuk e kontrollon veten. I vetmi shok i tij deri në fund është Andresi. Ai përpiqet ta ndihmojë, por nuk ia del.

Ku shfaqen idetë e Büchnerit për lirinë, përparimin, revolucionin?
Nuk mund të lexohen hapur, por aty shihet sesi çdo njeriu abuzon me pushtetin. Vojceku është viktimë e pushtetit të gjithsecilit. Aty duket sesa cinikë mund të jenë njerëzit.

Karakteret janë të ndryshëm dhe aktorët që i luajnë vijnë nga vende dhe përvoja të ndryshme. Çfarë zgjidhje propozoni ju?
Le të marrin për shembull aktorin francez, Frantz Helmer. Ai është një francez tradicional. Teatri francez është ndryshe me atë gjerman dhe italian.
Ai është i mbërthyer pas fjalës dhe ka dëshirë të mbajë fjalime të bukura. Ka mënyra të tjera të luajturit të këtij roli, por ai ka këtë karakter. Pak nervoz, pakëz sipërfaqësor dhe i pëlqen të flasë. Kjo është tipike franceze. Kurse aktori gjerman është një burrë i gjatë, me zë të thellë dhe i fuqishëm fizikisht. Kjo është e rëndësishme për historinë. Maria joshet nga bukuria fizike e tij. Aktori italian sjell një frymë humori në shfaqje. Mendoj se është humor cinik, pak tipik italian dhe pak nga karakteri i tij. Ka edhe pesë aktorë shqiptarë.
Margarita është në garë me Marien, të dyja të interesuara për agjentin gjerman. Maria është shumë sensuale, spontane. Muzikanti është shqiptar, por gjithë kohën flet anglisht. Sepse ai nuk do të jetë shqiptar, do të jetë dikush tjetër dhe ëndërron të shkojë në Amerikë një ditë. Në shfaqje është e ekzagjeruar, sepse ai nuk flet një fjalë në shqip dhe thotë: “Unë jam një amerikan. Kam lindur gabimisht këtu”. Por, di që ndodh. Kjo pjesë nuk është e shkruar në histori. E kam shtuar unë.
Të njëjtën ndjesi kam pasur kur jetoja në Gjermaninë Lindore dhe doja të isha Gjerman i perëndimit. Kjo ishte një ndjesi familjare për mua. E njoh atë ndjesinë që, megjithëse je në vendin tënd, nuk ndihesh si në shtëpi.

Cilat janë parimet që nuk i keni tradhtuar kurrë në punën tuaj në teatër?
Punoj ndryshe nga regjisorët shqiptarë. Ata e fillojnë me punën në tavolinë, kurse unë në skenë. Karakteret zhvillohen në veprim e sipër. Kjo është mënyra ime e punës.

Po teatri që përshtatet me parimeve tuaja?
Mua më pëlqen që t’i zbavit njerëzit. I dua emocionet. Kjo është një histori tragjike. Unë duhet ta çlirojë paksa. Nëse do të fillojë me melankoli, njerëzit do të lodhen shpejt me të. Duhet të jetë e mbushur me jetë, me gëzim dhe kur ka pak mundësi për të qenë e tillë. Historia mos të ngjajë më e trishtë se ç’është.
Teatri ka edhe funksionin e zbavitjes së njerëzve dhe ata duhet ta ndiejnë historinë. Më pëlqen që të duket diçka autentike dhe t’i flasë audiencës. Njerëzit mos t ë mendojnë “të jenë, apo mos të jenë”. Nuk them që teatri të jetë personal, por edhe jo shumë teatër. Ai është thelbi i jetës. Duhet të jetë real. Njerëzit të mos mendojnë: “Ky është teatër, nuk ka të bëjë me ne”. Në fakt ka të bëjë shumë me ne.

Irgen Çela: E rëndë pesha emocionale e Vojcekut
Ky është projekti i parë jashtë shkollës ku marr pjesë. Gjuha nuk është problem në shfaqje sepse teksti njihet nga të gjithë. Gjithkush e di ç’thotë secili. Për sa i përket marrëdhënies me regjisorin, mënyra e punës është komplet ndryshe nga ajo e
Akademisë. Këtu merren gjërat hap pas hapi, dalëngadalë, duke bërë analizën e pjesës, analizën e tekstit, duke shkruar në procesin e mizanskenës dhe më vonë të shfaqjes. Ndërsa praktika e Stefan Neugebauerit është më e shpejtë. Hidhet në veprim direkt, në vizatim të veprimeve skenike dhe gjërat qartësohen aty për aty, ndërkohë që kryhet veprimi. Në fillim nuk di si të reagosh, ndodh që edhe je kundër. Por, duhet të familjarizohesh. Vojceku është rol i vështirë dhe i bukur. Flet për një njeri që është i gatshëm të sakrifikojë çdo gjë për një jetë të thjeshtë familjare. Është në gjendje të vështirë ekonomike. Përveç detyrave të zakonshme ushtarake, pranon të kryejë edhe shërbime të tjera, pranon të kryhet eksperiment shkencore mbi të. Drama e tij është e madhe. Përveç frustrimit nga eprorët, e tradhton edhe e shoqja. Aty merr fund gjithçka. Është shumë e rëndë pesha emocionale e këtij personazhi. Shpresoj të arrij diçka.

About tinajelvis

student
This entry was posted in art dhe kulture. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s